Citizens, Equality, Rights and Values (CERV) to program Unii Europejskiej na lata 2021–2027, którego celem jest ochrona i promocja podstawowych wartości UE: demokracji, praworządności, praw człowieka oraz równości. Program wspiera przede wszystkim organizacje społeczeństwa obywatelskiego, podmioty publiczne (w tym jednostki samorządu terytorialnego) oraz inne instytucje działające na rzecz wartości UE.
Program umożliwia finansowanie projektów wzmacniających aktywne obywatelstwo, walkę z dyskryminacją, pamięć europejską oraz przeciwdziałanie przemocy ze względu na płeć i przemocy wobec dzieci. Dzięki CERV organizacje w całej Europie mogą prowadzić działania zwiększające udział obywateli w życiu demokratycznym, promujące solidarność i budujące społeczeństwa otwarte, pluralistyczne i włączające.
Cele i priorytety programu CERV
CERV w latach 2026–2027 (Work Programme 2026–2027) kontynuuje cele realizowane w ramach czterech filarów („strands”) oraz utrzymuje zasady horyzontalne: włączanie perspektywy równości płci i niedyskryminacji we wszystkich działaniach oraz zgodność z wartościami z art. 2 TUE i z Kartą Praw Podstawowych UE (w tym zakaz dyskryminacji). Priorytety na lata 2026–2027 koncentrują się m.in. na wzmacnianiu demokracji, praworządności i przestrzeni obywatelskiej, promowaniu równości i włączania oraz ochronie praw dziecka i przeciwdziałaniu przemocy (w tym w środowisku cyfrowym).
1) Promowanie wartości Unijnych (Union values)
Cel ogólny: ochrona, promocja i egzekwowanie praw podstawowych oraz wzmacnianie społeczeństwa obywatelskiego, praworządności i przejrzystości.
Priorytety 2026–2027 (wybrane obszary i konkursy):
- Wsparcie organizacji społeczeństwa obywatelskiego poprzez pośredników, w tym mechanizmy finansowego wsparcia dla stron trzecich (re-granting).
- Podnoszenie świadomości i kompetencji w zakresie stosowania Karty Praw Podstawowych UE.
- Działania przeciwdziałające antysemityzmowi oraz nienawiści wobec muzułmanów (hate/racism).
- Wzmacnianie przestrzeni obywatelskiej (civic space), sieci współpracy oraz wsparcie podmiotów działających na rzecz praw podstawowych.
- Strategiczne postępowania sądowe (strategic litigation) i działania wzmacniające egzekwowanie praw podstawowych.
- Zwalczanie mowy nienawiści i przestępstw z nienawiści, w tym wsparcie ofiar oraz poprawa mechanizmów zgłaszania.
- Promowanie ochrony sygnalistów (whistleblowers).
2) Promowanie równości i równouprawnienia (Equality, rights and gender equality)
Cel ogólny: promocja równości i niedyskryminacji (m.in. ze względu na płeć, pochodzenie rasowe/etniczne, religię/wyznanie, niepełnosprawność, wiek, orientację seksualną), ochrona praw dziecka, obywatelstwa UE i danych osobowych.
Priorytety 2026–2027 (wybrane obszary i konkursy):
- Promowanie równości i zwalczanie rasizmu oraz innych form dyskryminacji (w tym antycyganizmu, ksenofobii, LGBTIQ-fobii oraz innych form nietolerancji).
- Wsparcie działań i koordynacji na poziomie krajowym w ramach National Roma Contact Points.
- Promowanie równości płci (gender equality).
- Działania informacyjne i edukacyjne prowadzone przez organy ochrony danych w celu dotarcia do interesariuszy i upowszechnienia wiedzy o prawie ochrony danych.
- Prawa dziecka, w tym wzmacnianie udziału dzieci w procesach decyzyjnych i życiu demokratycznym.
3) Promowanie zaangażowania obywatelskiego (Citizens’ engagement and participation)
Cel ogólny: zwiększanie udziału obywateli i organizacji przedstawicielskich w życiu demokratycznym UE, wzmacnianie odporności społecznej na dezinformację oraz budowanie pamięci europejskiej.
Priorytety 2026–2027 (wybrane konkursy):
- European remembrance: upamiętnianie kluczowych wydarzeń XX/XXI w. (m.in. II wojny światowej, Holokaustu, totalitaryzmów), przeciwdziałanie negacjonizmowi i zniekształcaniu historii.
- Citizens’ engagement: włączanie obywateli w debatę i procesy demokratyczne UE, działania wspierające kompetencje obywatelskie oraz odporność na dezinformację.
- Town-Twinning i Networks of Towns: bezpośrednie spotkania i długofalowe sieci współpracy władz lokalnych i społeczności, promowanie praw obywateli UE i partycypacji (w tym działań edukacyjnych i kulturalnych).
4) Daphne
Cel ogólny: zapobieganie i zwalczanie przemocy ze względu na płeć oraz przemocy wobec dzieci, w tym cyberprzemocy, oraz wsparcie ofiar.
Priorytety 2026–2027 (wybrane konkursy):
- Działania transnarodowe ukierunkowane na zmiany systemowe (np. procedury, standardy, szkolenia, współpraca międzyinstytucjonalna).
- Ochrona i wsparcie ofiar (dostępność i jakość pomocy, integracja usług, poprawa zgłaszania i identyfikacji przemocy).
- Prewencja, w tym działania edukacyjne, przeciwdziałanie stereotypom oraz ograniczanie cyberprzemocy; włączanie mężczyzn i chłopców w działania profilaktyczne.
- Wzmacnianie zintegrowanych systemów ochrony dzieci w praktyce oraz koordynacji między służbami i instytucjami.
Budżet
Na lata 2021–2027 program CERV dysponuje budżetem 1,55 mld €, co czyni go największym w historii UE instrumentem wspierającym społeczeństwo obywatelskie.
W ramach Work Programme 2026–2027 zaplanowano następujące środki roczne:
- 2026: 279 681 120 €
- granty: 235 200 000 € (ok. 84,1%)
- pozostałe środki: nagrody, zamówienia publiczne, zarządzanie pośrednie oraz koszty wdrażania programu
- 2027: 299 970 870 €
- granty: 251 400 000 € (ok. 83,8%)
- pozostałe środki: nagrody, zamówienia publiczne, zarządzanie pośrednie oraz koszty wdrażania programu
Typy działań
Granty
Najważniejsza część programu (ok. 84% rocznego budżetu) jest przeznaczona na granty.
Finansowane są inicjatywy transnarodowe i krajowe, które realizują cele programu. Granty mogą być przyznawane zarówno dużym konsorcjom międzynarodowym, jak i mniejszym projektom lokalnym (zależnie od konkursu).
Typowe działania obejmują m.in.: badania i analizy, kampanie społeczne, szkolenia, działania edukacyjne, wsparcie i rozwój organizacji społeczeństwa obywatelskiego, wydarzenia kulturalne i historyczne, a także projekty z zakresu przeciwdziałania przemocy i ochrony praw człowieka.
W części konkursów przewidziane są mechanizmy wsparcia realizowane przez pośredników (tzw. financial support to third parties / re-granting), gdzie głównym beneficjentem jest organizacja pośrednicząca, a mniejsze podmioty otrzymują finansowanie w dalszym etapie na zasadach określonych przez pośrednika.
Wnioski w konkursach Komisji składa się w języku angielskim wyłącznie przez Funding & Tenders Portal.
Nagrody
Program przewiduje także przyznawanie nagród, np. Access City Award, która wyróżnia miasta przyjazne osobom z niepełnosprawnościami.
Zamówienia publiczne
Część budżetu jest realizowana poprzez przetargi organizowane przez Komisję Europejską, obejmujące m.in.:
- badania i analizy,
- ewaluacje,
- kampanie informacyjne i edukacyjne.
Zarządzanie pośrednie
Wybrane działania realizowane są we współpracy z organizacjami międzynarodowymi (np. UNESCO, Rada Europy, OBWE), które otrzymują środki na prowadzenie projektów zgodnych z celami CERV.
Profil wnioskodawcy
Program CERV jest otwarty dla szerokiego grona instytucji, organizacji i jednostek, które działają na rzecz wartości Unii Europejskiej, równości, praw podstawowych oraz aktywnego obywatelstwa.
- Organizacje społeczeństwa obywatelskiego (CSOs) – fundacje, stowarzyszenia, organizacje pozarządowe.
- Jednostki sektora publicznego – władze lokalne i regionalne, instytucje publiczne oraz podmioty realizujące zadania publiczne.
- Instytucje edukacyjne i naukowe – szkoły, uczelnie wyższe, instytuty badawcze, zwłaszcza w projektach dotyczących pamięci europejskiej, praw obywatelskich, badań nad dyskryminacją, edukacji obywatelskiej czy przeciwdziałania przemocy.
- Miasta i gminy – szczególnie w ramach działań Town Twinning i Networks of Towns.
Wymogi formalne:
- Wnioskodawcy muszą posiadać osobowość prawną i być zarejestrowani w państwie członkowskim UE lub w kraju stowarzyszonym z programem. W części działań (w szczególności w filarze Union values) mogą obowiązywać dodatkowe ograniczenia dotyczące udziału podmiotów z krajów stowarzyszonych spoza UE – każdorazowo należy to sprawdzić w warunkach konkretnego konkursu.
- Wymogi dotyczące partnerstwa różnią się w zależności od konkursu: część naborów wymaga konsorcjum międzynarodowego, inne dopuszczają wnioski składane przez pojedynczą instytucję.
- Aplikacje składane są w języku angielskim za pośrednictwem Funding & Tenders Portal.
Nabory i procedura aplikacji
Nabory w programie CERV ogłaszane są w ramach czterech głównych filarów programu (Union values, Equality, rights and gender equality, Citizens’ engagement and participation, Daphne). Szczegółowe tematy, typy projektów, budżety oraz warunki udziału określa Work Programme na lata 2026–2027 oraz dokumentacja konkretnego konkursu w Funding & Tenders Portal.
Jak aplikować
- Zapoznanie się z dokumentacją konkursową – Work Programme, opis konkursu (call), wytyczne i formularze dostępne w Funding & Tenders Portal.
- Rejestracja w systemie – konieczne jest posiadanie konta EU Login oraz identyfikatora organizacji w Participant Register (PIC). UEK posiada PIC.
- Przygotowanie wniosku – aplikacja składana jest wyłącznie w języku angielskim, zgodnie z formularzem online i wymaganiami danego konkursu (w tym ewentualnymi załącznikami).
- Złożenie wniosku elektronicznie – portal umożliwia pracę zespołową nad wnioskiem, dołączenie załączników i finalne zatwierdzenie aplikacji przed upływem terminu.
- Ocena projektów – wnioski oceniane są przez niezależnych ekspertów na podstawie kryteriów określonych w dokumentacji konkretnego konkursu (mogą się różnić między callami).
- Podpisanie umowy grantowej – wybrane podmioty podpisują umowę grantową z Komisją Europejską lub właściwą agencją/instytucją wdrażającą wskazaną w konkursie.
Terminy
Poszczególne konkursy mają różne daty otwarcia i zamknięcia, zależne od filaru i typu działania. Harmonogram naborów oraz aktualne terminy publikowane są w Work Programme CERV na lata 2026–2027 oraz na stronach poszczególnych konkursów w Funding & Tenders Portal.
Przydatne linki i dokumenty
CERV
Strona Komisji Europejskiej
F&T
Strona w portalu Funding & Tenders
